Goed onderwijs is de basis voor een samenleving waarin iedereen tot zijn recht komt en de kans krijgt het beste uit zichzelf te halen. Een diploma biedt meer kans op een baan en een goede toekomst (Ministerie OCW, 2020). Daarom moeten kinderen in Nederland vanaf vijf jaar naar school, totdat ze een diploma (startkwalificatie) hebben of achttien jaar worden. Ook voor volwassenen wordt een leven lang leren steeds belangrijker om flexibel inzetbaar te blijven op de snel veranderende arbeidsmarkt. Het onderwijsniveau is zowel landelijk als in Fryslân gestegen in de afgelopen jaren. Wel zijn inwoners van Fryslân structureel minder hoog opgeleid dan landelijk.
De monitor Onderwijs biedt inzicht in het aantal leerlingen in Fryslân, het opleidingsniveau, de schooladviezen in het basisonderwijs, het aantal voortijdig schoolverlaters en het aantal jongeren in praktijkonderwijs, speciaal onderwijs en entree-opleidingen.
Er zijn in de afgelopen jaren minder kinderen geboren in Fryslân, waardoor het aantal leerlingen in het onderwijs daalt. In 2011 gingen ruim 61.000 kinderen naar het basisonderwijs in Fryslân. In de afgelopen twaalf jaar is het aantal leerlingen met ruim 11.000 gedaald (-18%). Ook landelijk daalt het aantal kinderen, maar minder sterk dan in Fryslân. De leerlingendaling start in het basisonderwijs, maar heeft inmiddels ook invloed op het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs en uiteindelijk het middelbaar- en hoger beroepsonderwijs. De leerlingendaling heeft een grote invloed op de organisatie van het onderwijs. Scholen krijgen minder inkomsten en hebben minder klaslokalen en leraren nodig. Daarnaast stelt het rijk een ondergrens aan het aantal leerlingen op een school. Soms daalt het aantal leerlingen zo sterk dat een school moet sluiten. Het aantal basisscholen in Fryslân is sinds 2009 met meer dan 100 afgenomen. Ook een paar scholen voor voortgezet onderwijs hebben inmiddels hun deuren moeten sluiten.
Het eerste moment waarop een keuze wordt gemaakt voor het onderwijsniveau is in groep 8 van de basisschool. Het schooladvies van de leerkracht is leidend bij de overgang van basisschool naar het voortgezet onderwijs. Op basis van leerprestaties, aanleg en ontwikkeling adviseert de leerkracht welk schooltype het beste bij het kind past. Vervolgens maken de kinderen een verplichte doorstroomtoets. Als de uitslag op de toets tenminste een half schoolniveau hoger is dan het eerder gegeven schooladvies, dan past de school het schooladvies aan. Tenzij de school de bijstelling niet in het belang van de leerling vindt. Kinderen in Fryslân krijgen vaker dan landelijk een lager advies van hun basisschool dan het toetsadvies. Ook wordt het advies minder vaak naar boven bijgesteld.
In Fryslân kreeg de helft van de kinderen in groep 8 in schooljaar 2023/2024 een havo/vwo- of een vwo advies. Dat aandeel is gestegen met zes procent ten opzichte van vijf jaar geleden. Wel is het aandeel lager dan gemiddeld in Nederland, waar 54 procent van de leerlingen een havo/vwo of een vwo advies kreeg. Over de algehele linie worden er hogere adviezen gegeven dan eerder. Vijf jaar geleden kreeg 10 procent een vmbo basis/kader advies in Fryslân. In het afgelopen schooljaar was dat aandeel vijf procent. Mogelijk komt dit doordat de overheid stimuleert om kansrijk te adviseren.
Het opleidingsniveau in Fryslân ligt al jaren lager dan het landelijk gemiddelde. In Fryslân is 64 procent van de diploma’s in schooljaar 2022/2023 die worden behaald een mbo-diploma, ten opzichte van 46 procent landelijk. Dit kan verklaard worden doordat er meer vmbo-adviezen worden gegeven in groep acht. Een logisch gevolg is dat relatief meer leerlingen naar het vmbo gaan en daarna doorstromen naar het mbo.
Het aandeel wo-studenten in Fryslân (8%) is veel langer dan landelijk, waar 30 procent van de jongeren een wo-diploma behaald. Er gaan minder kinderen naar het vwo, waardoor zij ook niet doorstromen naar het wetenschappelijk onderwijs. Dat effect wordt versterkt door het beperkte aanbod van wetenschappelijk onderwijs in Fryslân. Een wetenschappelijke opleiding is voor Friese studenten vaak alleen buiten de provincie mogelijk. Mogelijk kiezen zij eerder voor een andere opleiding of verlaten zij de provincie.
Jongeren met een startkwalificatie hebben meer kans op een baan. Daarom wil de Rijksoverheid dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie halen. Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo of tenminste mbo-2. Een leerling die het onderwijs zonder startkwalificatie verlaat wordt een voortijdig schoolverlater genoemd. Het Rijk, gemeenten en scholen besteden extra aandacht aan deze jongeren om te voorkomen dat zij thuis komen te zitten.
Het percentage voortijdig schoolverlaters in onderstaand figuur staat voor het aantal voortijdig schoolverlaters die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan. In Fryslân zijn iets minder schoolverlaters dan landelijk. Dit percentage is niet evenredig verdeeld per onderwijssoort. Vooral op mbo-niveau 1 verlaten veel jongeren in Fryslân het onderwijs. Daarnaast valt op dat jongens vaker voortijdig schoolverlaters zijn dan meisjes.
Voor een deel van de jongeren is het moeilijker om zonder extra aandacht een startkwalificatie te behalen. Bijvoorbeeld omdat zij een handicap, chronische ziekte, sociaal-emotionele problemen of een stoornis hebben. Zij hebben meer specialistische of intensieve begeleiding nodig die geboden kan worden door het speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs en de mbo-entree-opleidingen. Wanneer deze jongeren de overgang maken naar een vervolgopleiding of de arbeidsmarkt zijn zij vaak kwetsbaar. Daarom is het belangrijk dat zij in beeld zijn en zo goed mogelijk worden ondersteund.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Zoekt u specifieke cijfers? We helpen u graag verder! Neem contact op met:
Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie
Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.